نخستین گامها: Luna، Ranger و Surveyor
تأییدشدهرقابت دهههای ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰ نخستین کاوشگرهای رباتیک را به سوی ماه فرستاد. Luna ۲ در سپتامبر ۱۹۵۹ به سطح ماه برخورد کرد و Luna ۳ در ماه اکتبر همان سال نخستین تصاویر نیمه پنهان ماه را فرستاد تأییدشده . این تصاویر نشان دادند که پشت ماه بسیار کوهستانیتر و با دریاهای بازالتی بسیار کمتر از روی روبهزمین است، تفاوتی که امروز نیز از پرسشهای اصلی علم ماه است.
برنامه Ranger آمریکا با چند شکست پیاپی آغاز شد، اما در ۱۹۶۴ Ranger ۷ پیش از برخورد هزاران تصویر نزدیک ثبت کرد و ثابت کرد که سطح ماه برای فرود مناسبتر از آن چیزی است که برخی نگران آن بودند تأییدشده . نخستین فرود نرم موفق را Luna ۹ در فوریه ۱۹۶۶ انجام داد و چند ماه بعد Surveyor ۱ در ژوئن ۱۹۶۶ در سطح ماه نشست و مقاومت خاک زیر پا را اندازه گرفت تأییدشده . نتیجه این اندازهگیریها آن بود که خاک ماه وزن یک فضاپیمای فرود را تحمل میکند و فرود انسانبر ممکن است.
جمعبندی مهندسی این دوره روشن است: فرود دقیق، ارتباط از فاصله صدها هزار کیلومتری و کار در خلأ و تابش بدون حضور انسان ممکن شد. Luna ۱۶ در ۱۹۷۰ نخستین بازگرداندن نمونه با ربات را انجام داد و حدود ۱۰۰ گرم خاک ماه آورد تأییدشده . این اعداد و تاریخها از دانش مرجع تاریخ فضانوردی گرفته شدهاند و در این پروژه بهصورت مستقل در صفحهای جداگانه بازگشایی نشدهاند، اما با مراجع استاندارد همخوانی دارند.
از منظر روش علمی، این مأموریتها یک الگوی ماندگار ساختند: نخست عبور و برخورد، سپس مدارگرد، پس از آن فرودگر و سرانجام بازگرداندن نمونه. همین ترتیب بعدها برای مریخ، سیارکها و دنبالهدارها هم تکرار شد. هزینه این رویکرد پایینتر از پرواز سرنشیندار است و ریسک جانی ندارد، به همین دلیل کاوشگرهای رباتیک همیشه پیشقراول هر هدف تازه بودهاند. دستاورد این دوره بیش از همه نقشهای بود که بعدها مسیر فرودهای Apollo را هموار کرد تأییدشده .
- ۱۹۶۶سال نخستین فرودهای نرم Luna ۹ و Surveyor ۱
- ۱۹۷۰نخستین بازگرداندن نمونه با ربات (Luna ۱۶)
Mariner و Venera: نخستین نگاه به سیارات درونی
تأییدشدهMariner ۲ در دسامبر ۱۹۶۲ از کنار زهره گذشت و نخستین دادههای میدانی یک سیاره دیگر را فرستاد؛ اندازهگیریهای آن نشان داد که سطح زهره بسیار داغ است و میدان مغناطیسی قابلتوجهی ندارد تأییدشده . Mariner ۴ در ۱۹۶۵ نخستین تصاویر نزدیک مریخ را ثبت کرد و چهرهای دهاندرهای شبیه ماه نشان داد، تصویری که باور به مریخ شبیه زمین را فرو ریخت. Mariner ۹ در ۱۹۷۱ نخستین فضاپیمایی بود که به دور سیارهای دیگر گردید و Mariner ۱۰ در ۱۹۷۴ نخستین نگاه به عطارد را داد تأییدشده .
برنامه شوروی Venera سختترین محیط فرود را هدف گرفت. Venera ۷ در دسامبر ۱۹۷۰ نخستین فضاپیمایی شد که از سطح سیارهای دیگر سیگنال فرستاد، هرچند فقط حدود بیستودو دقیقه تأییدشده . Venera ۹ در اکتبر ۱۹۷۵ نخستین تصویر سطح یک سیاره دیگر را فرستاد و Venera ۱۳ و ۱۴ در ۱۹۸۲ تصاویر رنگی و تحلیل خاک را ارسال کردند. دمای سطح زهره حدود ۴۶۰ تا ۴۷۰ درجه سانتیگراد و فشار آن حدود ۹۰ برابر فشار سطح زمین است تأییدشده .
اهمیت علمی این مأموریتها در یک درس کلی است: دو سیاره هماندازه زمین میتوانند مسیرهای بسیار متفاوتی بپیمایند. زهره نمونه گلخانهای گریزان است و مطالعه آن در مدلهای اقلیمی زمین به کار میرود. این که آیا زهره روزگاری اقیانوس و شرایط قابل سکونت داشت، هنوز پرسش باز است و دادههای جدید مأموریتهای آینده برای پاسخ به آن لازماند.
Mariner ۱۰ نخستین فضاپیمایی بود که از کمک گرانشی یک سیاره برای رسیدن به سیارهای دیگر استفاده کرد؛ او با گذر از زهره راه عطارد را پیمود و سه بار از عطارد گذشت تأییدشده . این روش بعدها پایه همه مأموریتهای سیارهای شد، از وویجرها و Cassini تا BepiColombo. همچنین نقشهبرداری راداری بعدی از زهره زیر ابرهای ضخیم نشان داد سطح آن آتشفشانی است، اما اینکه آتشفشانها اکنون فعالاند یا نه پرسش باز است.
- ۱۹۶۲نخستین عبور موفق از کنار سیارهای دیگر (Mariner ۲، زهره)
- ≈ ۴۶۴دمای تقریبی سطح زهره
مریخ از Viking تا Curiosity
تأییدشدهViking ۱ در ۲۰ ژوئیه ۱۹۷۶ و Viking ۲ در ۳ سپتامبر ۱۹۷۶ بر مریخ نشستند و نخستین سنجشهای بیولوژیک مستقیم روی خاک مریخ را انجام دادند تأییدشده . نتیجه آزمایشها مبهم ماند: واکنشهایی دیده شد، اما نبود مولکولهای آلی در خاک و حضور مواد اکسنده شیمیایی، تفسیر زیستی را رد یا دستکم بسیار ضعیف کرد. هنوز برخی پژوهشگران نتیجه را بازتفسیر میکنند، پس بخش زیستی ماجرا هنوز پرسش باز تلقی میشود.
Pathfinder و روبات کوچک Sojourner در ۴ ژوئیه ۱۹۹۷ نشان دادند که فرود ارزان با کیسههای هوا و تحرک روی سطح شدنی است تأییدشده . Spirit و Opportunity در ژانویه ۲۰۰۴ فرود آمدند و شواهد زمینشناختی آب مایع را در گذشته مریخ جمع کردند؛ Opportunity پس از توفان گرد و غبار ۲۰۱۸ ساکت شد و مأموریت آن در فوریه ۲۰۱۹ پایان یافت تأییدشده . این دو ربات مأموریتی ۹۰روزه را بسیار فراتر از برنامه ادامه دادند.
Curiosity در ۶ اوت ۲۰۱۲ در دهانه Gale فرود آمد. نخستین نتیجه بزرگ آن در ۲۰۱۳ آن بود که منطقه Yellowknife Bay روزگاری محیط دریاچهای با شیمی مناسب برای زندگی میکروبی داشته است تأییدشده . اینکه زندگی واقعاً وجود داشته یا نه، در این مأموریت اثبات نشد و پرسش باز میماند. یادآوری: تاریخهای Viking تا Curiosity از دانش مرجع تأیید شدهاند و بهطور جداگانه در صفحههای این پروژه بازگشایی نشدند.
چهار دهه کاوش با ربات یک تصویر هماهنگ ساخته است: مریخ روزگاری آب مایع پایدار، رسوبات دریاچهای و شیمی مناسب برای زندگی داشته است، اما امروز سرد، خشک و تحت تابش سخت است تأییدشده . تفاوت اصلی میان مأموریتها در هدف است: Viking دنبال حیات بود، Spirit و Opportunity و Curiosity دنبال آب و قابل سکونت بودن. از این دید، پرسش «آیا حیات بوده؟» هنوز با ابزارهای درجا پاسخ قطعی نگرفته و دقیقاً به همین دلیل نمونهبرداری برای آزمایشگاه زمین مطرح شد.
- ۱۹۷۶سال نشستن Viking ۱ و Viking ۲
- ۲۰۱۲سال فرود Curiosity در دهانه Gale
Perseverance و Ingenuity
پرسش بازPerseverance در دهانه Jezero کار میکند؛ دلتایی که روزگاری دریاچه بود. این ربات نمونههایی را در لولههایی جمع میکند تا روزی به زمین بیایند. در جولای ۲۰۲۴ صخرهای به نام Cheyava Falls در تشکیلات Bright Angel یافت شد و نمونه Sapphire Canyon از آن گرفته شد تأییدشده . ناسا در ۱۰ سپتامبر ۲۰۲۵ همزمان با انتشار مقالهای در Nature از یک «زیستنشانه بالقوه» خبر داد.
نشانه یادشده لکههای «پلنگی» حاوی vivianite و greigite، همراه با کربن آلی، گوگرد و فسفر است. این کانیها روی زمین میتوانند از واکنشهایی بسازند که میکروبها از آن انرژی میگیرند، اما فرایندهای غیرزیستی هم میتوانند آنها را بسازند و دانشمندان پروژه صراحتاً گفتهاند توضیح غیرزیستی را نمیتوان کنار گذاشت تأییدشده . بنابراین ادعای وجود حیات در مریخ فرضیه است و تأیید نشده؛ بررسی قطعی ممکن است فقط با آزمایشگاههای زمین ممکن شود.
Ingenuity نخستین پرواز را در ۱۹ آوریل ۲۰۲۱ انجام داد و سه متر بالا رفت. تا پایان کار ۷۲ پرواز، حدود ۱۷ کیلومتر مسافت و نزدیک ۱۲۹ دقیقه زمان پرواز ثبت کرد تأییدشده . در پرواز آخر در ۱۸ ژانویه ۲۰۲۴ ارتباط هنگام فرود قطع شد و عکسها نشان داد هر چهار پره آسیب دیدهاند، پس پرواز بیشتر ممکن نبود. بر پایه گزارش ناسا، سامانه ناوبری بصری روی زمین تپهای و تقریباً بیعارضه داده کافی برای ردیابی نداشت و فرود با سرعت افقی زیاد باعث شکستن پرهها شد تأییدشده .
- ۲۰۲۵-۰۹-۱۰اعلام زیستنشانه بالقوه Cheyava Falls همزمان با مقاله Nature
- ۷۲شمار پروازهای Ingenuity تا پایان مأموریت در ژانویه ۲۰۲۴
Tianwen-1، Zhurong و وضعیت بازگرداندن نمونه از مریخ
پرسش بازمدارگرد Tianwen-1 در ۱۰ فوریه ۲۰۲۱ به مریخ رسید و Zhurong در ۱۵ مه ۲۰۲۱ در جنوب Utopia Planitia فرود آمد. چین بدین ترتیب دومین کشوری شد که روباتی بر مریخ نشاند تأییدشده . روبات برای دستکم ۹۰ روز مریخی برنامهریزی شده بود و زمینشناسی، خاک، یخ سطحی و میدان مغناطیسی را بررسی میکرد. بنا بر گزارشهای بعدی، Zhurong از ۲۰۲۲ در خواب زمستانی ماند و دیگر بیدار نشد؛ این بخش از دانش مرجع است و در این پروژه از منبع جداگانه بازگشایی نشد.
برنامه بازگرداندن نمونه از مریخ (Mars Sample Return) در ۲۰۲۶ عملاً متوقف است. قانون بودجه سال مالی ۲۰۲۶ آمریکا برنامه موجود MSR را پشتیبانی نکرد و بهجای آن حدود ۱۱۰ میلیون دلار برای برنامهای به نام Mars Future Missions کنار گذاشت که فناوریهای مرتبط را دنبال میکند تأییدشده . گزارشها حاکی است Perseverance حدود ۳۳ لوله نمونه را جمع و ذخیره کرده است و این نمونهها به احتمال زیاد در سرمای خشک مریخ سالم میمانند تأییدشده .
اینکه نمونهها کی و چگونه به زمین میرسند پرسش باز است. گزارشها از برنامه Tianwen-3 چین نام میبرند که ممکن است سادهتر از طرح ناسا باشد؛ اما تاریخ پرتاب و بازگشت آن در منابع این فصل ذکر نشده و بنابراین باید آن را برنامه اعلامشده و نه تعهد قطعی دانست. اگر ناسا و ESA مسیر تازهای تعریف نکنند، نخستین نمونه مریخ ممکن است با طرحی غیر از طرح اولیه برسد.
از نگاه سیاست فضایی، آنچه در ۲۰۲۶ دیده میشود جابهجایی نقشهاست. ناسا و ESA که طرح همکاری مشترک داشتند، با کاهش بودجه عملاً از طرح اولیه کنار رفتهاند و چین با Tianwen-2 و برنامه Tianwen-3 نشان میدهد برنامه بازگرداندن نمونه را جدی دنبال میکند. با این حال، این ارزیابی بیشتر تحلیل رسانهای و فرضیه است و نه واقعیت اثباتشده، چون تاریخهای رسمی Tianwen-3 در منابع این فصل نبود.
- ۲۰۲۱-۰۵-۱۵فرود Zhurong در Utopia Planitia
- ≈ ۳۳شمار لولههای نمونه ذخیرهشده Perseverance بر پایه گزارشها
Pioneer و وویجرها: ترک خانه
تأییدشدهPioneer ۱۰ و ۱۱ در دهه ۱۹۷۰ نخستین کاوشگرهایی بودند که از کمربند سیارکها و کنار مشتری گذشتند و Pioneer ۱۱ در ۱۹۷۹ به زحل رسید تأییدشده . وویجرها که در ۱۹۷۷ پرتاب شدند، از فرصت نادر چینش سیارات بهره بردند؛ Voyager ۲ تنها فضاپیمایی است که از کنار هر چهار سیاره غولپیکر گذشته است و اورانوس را در ۱۹۸۶ و نپتون را در ۱۹۸۹ دید تأییدشده .
ناسا گزارش میدهد Voyager ۱ در اوت ۲۰۱۲ و Voyager ۲ در نوامبر ۲۰۱۸ از بخشی از هلیوپاز گذشتند، یعنی مرز حباب خورشیدی تأییدشده . این نخستین اندازهگیری مستقیم فضای بینستارهای بود و نشان داد چگالی پلاسما آنجا بسیار بیشتر از درون هلیوسفر است. Voyager ۱ طبق برآورد ناسا در ۱۸ نوامبر ۲۰۲۶ ساعت ۱۰:۱۶:۰۷ به وقت جهانی به یک روز نوری از زمین، یعنی حدود ۲۵٫۹ میلیارد کیلومتر میرسد و تا ۳۱ اکتبر ۲۰۲۶ این رویداد هنوز رخ نداده است تأییدشده .
وضعیت ۲۰۲۶: انرژی ژنراتورهای رادیوایزوتوپی هر سال حدود چهار وات کم میشود. هر دو فضاپیما از ۲۰۲۴ دو ابزار علمی را خاموش کردهاند. ناسا در اوت ۲۰۲۶ اعلام کرد با تدبیر «Big Bang» توان Voyager ۲ آزاد شد تا سه ابزار باقیمانده دستکم یک سال دیگر کار کنند، و همین کار برای Voyager ۱ در ماههای آینده برنامهریزی شده است تأییدشده . اینکه وویجرها تا چه سالی علم تولید میکنند پرسش باز است.
هر وویجر یک «صفحه طلایی» با صدا و تصویر حمل میکند؛ پیامی نمادین که احتمال یافته شدنش بسیار اندک است. اهمیت واقعی علمی در دادههاست: دهها سال اندازهگیری میدان مغناطیسی، پلاسما و پرتوهای کیهانی از درون و بیرون هلیوسفر. دانشمندان از این دادهها برای مقایسه شکل هلیوسفر با مدلها استفاده میکنند و هنوز میان مدلها در مورد شکل دقیق حباب اختلافنظر هست پرسش باز . هر کاوشگر بعدی که بخواهد به فضای بینستارهای برود باید از این دو مقایسه آغاز کند.
- ۲۰۱۲عبور Voyager ۱ از هلیوپاز
- ۲۰۱۸عبور Voyager ۲ از هلیوپاز
- ۲۰۲۶-۱۱-۱۸تاریخ پیشبینیشده رسیدن Voyager ۱ به یک روز نوری
Galileo، Juno و Cassini–Huygens
پرسش بازGalileo در دسامبر ۱۹۹۵ به مشتری رسید، کاوشگر جوی خود را به درون جو آن فرستاد و تا ۲۰۰۳ در مدار ماند تأییدشده . دادههای مغناطیسی آن از وجود اقیانوسی زیر پوسته یخی اروپا حکایت داشت و همین یافته مأموریتهای Europa Clipper و JUICE را انگیخت. Juno در ۲۰۱۱ پرتاب شد و در ۴ ژوئیه ۲۰۱۶ وارد مدار مشتری شد؛ این مأموریت دادههای بیش از نه سال درباره آبوهوای زیر ابرها، پروازهای نزدیک به گانیمد، اروپا و ایو و نخستین تصاویر قطبهای ایو را فراهم کرد تأییدشده .
وضعیت Juno پس از ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۵ نامطمئن بود؛ آخرین تمدید رسمی آن همان روز پایان یافت، همان روزی که تعطیلی دولت آمریکا آغاز شد و ناسا در آن زمان وضعیت را اعلام نکرد؛ بودجه پیشنهادی ۲۰۲۶ نیز آن را حذف کرده بود. پس از آن در منابع این فصل به تأیید رسمی ادامه یا پایان کار دست نیافتم، بنابراین وضعیت ۲۰۲۶ آن پرسش باز است. شدت تابش مشتری هم جدی است: بنا بر گزارشها، تصاویر دوربین JunoCam تا مدار ۴۷ افت کرد و تا مدار ۵۳ تقریباً همه خراب شدند.
Cassini در ۱۵ اکتبر ۱۹۹۷ پرتاب شد و در ۳۰ ژوئن ۲۰۰۴ به مدار زحل رسید. کاوشگر Huygens ساخت ESA در ۱۴ ژانویه ۲۰۰۵ پس از فرود حدود دو ساعت و نیم بر Titan نشست تأییدشده . رادار Cassini دریاچهها و دریاهای متان و هیدروکربن را کشف کرد و در انسلادوس فورانهای یخی از شکافهای قطب جنوب را یافت؛ یافتههای بعدی از فعالیت گرمابی در بستر آن حکایت داشت و آن را یکی از نامزدهای اصلی جستوجوی حیات ساخت تأییدشده . در Grand Finale، Cassini ۲۲ مدار میان حلقهها و جو پیمود و در ۱۵ سپتامبر ۲۰۱۷ ساعت ۱۱:۵۵ گرینویچ در جو زحل سوخت، تا قمرهای یخی آلوده نشوند تأییدشده .
تأثیر این سه مأموریت بر نگاه ما به منظومه عمیق است. پیش از Galileo و Cassini، قمرهای یخی را اجرامی مرده میپنداشتند؛ پس از آن مفهوم «جهان اقیانوسی» به مرکز اخترزیستشناسی آمد. باید فرق میان شواهد را دید: وجود آب مایع زیر یخ اروپا از دادههای میدان مغناطیسی استنباط شد و در مورد انسلادوس فورانها مستقیماً دیده شد؛ هر دو نشانهاند، ولی قابل سکونت بودن آنها هنوز فرضیه است.
- ۲۰۰۵-۰۱-۱۴فرود Huygens بر Titan
- ۲۰۱۷-۰۹-۱۵پایان Cassini در جو زحل
- ۲۰۱۶-۰۷-۰۴ورود Juno به مدار مشتری
New Horizons: پلوتو و Arrokoth
تأییدشدهNew Horizons در ۱۹ ژانویه ۲۰۰۶ پرتاب شد و در ۱۴ ژوئیه ۲۰۱۵ حدود ۱۲۵۰۰ کیلومتری (۷۸۰۰ مایلی) پلوتو گذشت؛ ناسا این عبور را کاملاً موفق ارزیابی میکند تأییدشده . قطر پلوتو حدود ۲۳۷۰ کیلومتر برآورد شد و کمی بزرگتر از برآوردهای پیشین بود. یافته مهم، یخچال نیتروژنی Sputnik Planitia است که از بزرگترین یخچالهای شناختهشده منظومه است و نشان میدهد پلوتو زمینشناسی فعال یا دستکم تا زمانی نزدیک فعال داشته است تأییدشده .
کمربند استوایی گسلی روی Charon بر وجود اقیانوسی از آب یخزده در گذشته دلالت دارد؛ این برداشت تفسیری از ریختشناسی است و نه اندازهگیری مستقیم فرضیه . New Horizons قمرهای کوچک Kerberos و Styx را که پیشتر با هابل کشف شده بودند از نزدیک تصویربرداری کرد. در ۱ ژانویه ۲۰۱۹ فضاپیما حدود ۳۵۰۰ کیلومتر از Arrokoth گذشت، جرمی دولوبی که ناسا میگوید شکل مشابه آن در جای دیگر منظومه دیده نشده است تأییدشده . شکل آن از ادغام آرام دو جرم حکایت میکند و تصویر ما از شکلگیری سیارکوارهها را تغییر داد.
در اکتبر ۲۰۲۴ فاصله فضاپیما حدود ۶۰ برابر فاصله زمین از خورشید بود، یعنی نزدیک دو برابر فاصلهاش از پلوتو در ۲۰۱۵، و با سرعتی حدود ۳۰۰ میلیون مایل در سال پیش میرود تأییدشده . اکنون مأموریت بر دادههای هلیوفیزیک متمرکز است و فضاپیما دورههای طولانی خواب را میگذراند. آیا هدف دیگری از کمربند کویپر در دسترس خواهد بود پرسش باز است و به سوخت و بودجه بستگی دارد.
نتیجه فلسفی New Horizons این بود که اندازه جرم، فعالیت زمینشناسی را تعیین نمیکند. پلوتو با دمای بسیار پایین دارای یخچال، کوههای یخی و جو است. بحث تعریف «سیاره» پس از ۲۰۰۶ همچنان باز است و این مأموریت نشان داد ردهبندی کلاسیک نمیتواند پیچیدگی این اجرام را بازتاب دهد. برای دانشمندان مهمتر از نام، یافتن سازوکار گرمایی است که این زمینشناسی را در فاصلهای چنین دور زنده نگه میدارد پرسش باز .
- ۲۰۱۵-۰۷-۱۴عبور از پلوتو
- ۲۰۱۹-۰۱-۰۱عبور از Arrokoth
- ≈ ۲۳۷۰قطر پلوتو
MESSENGER، BepiColombo و Parker Solar Probe
پرسش بازMESSENGER در ۳ اوت ۲۰۰۴ پرتاب شد، در ۱۸ مارس ۲۰۱۱ وارد مدار عطارد شد و در ۳۰ آوریل ۲۰۱۵ با سطح برخورد کرد تأییدشده . نتیجه اصلی آن شواهد یخ آب و مواد فرار منجمد در دهانههای همیشهسایه قطبی و لایه تیرهای احتمالاً کربندار روی آنهاست؛ منشأ آنها ممکن است برخورد دنبالهدارها و سیارکها باشد [تأییدشده در حد شواهد، فرضیه در مورد منشأ]. کاوشگر مشترک ESA و JAXA یعنی BepiColombo سال ۲۰۱۸ پرتاب شد و جدول نه عبورش شامل یک عبور از زمین، دو عبور از زهره و شش عبور از عطارد بود تأییدشده .
طبق گزارش Space.com، BepiColombo در ۳ سپتامبر ۲۰۲۶ وارد مرحله ورود شد؛ ورود به مدار عطارد برای ۲۱ نوامبر ۲۰۲۶ برنامهریزی شده و عملیات علمی در ۶ آوریل ۲۰۲۷ شروع میشود تأییدشده . مشکل پیشرانها این ورود را حدود یازده ماه عقب انداخت. بر اساس چکیده EPSC ۲۰۲۶، ماژول انتقال در سپتامبر ۲۰۲۶ جدا میشود و Mio در دسامبر ۲۰۲۶ جدا خواهد شد. تا ۳۱ اکتبر ۲۰۲۶ ورود هنوز رخ نداده و بنابراین نتیجه آن پرسش باز است.
Parker Solar Probe در ۱۲ اوت ۲۰۱۸ پرتاب شد. در ۲۴ دسامبر ۲۰۲۴ حدود ۶٫۱ میلیون کیلومتر، یعنی نزدیک نه شعاع خورشیدی (حدود ۴٫۴ برابر قطر خورشید)، از سطح خورشید فاصله گرفت و سرعتی حدود ۶۹۲۰۰۰ کیلومتر در ساعت ثبت کرد؛ این رقم پس از عبور ۶ نوامبر ۲۰۲۴ از زهره به دست آمد تأییدشده . فضاپیما دیگر نمیتواند از زهره کمک گرانشی بگیرد و پس از پایان مأموریت اصلی با محافظ حرارتی کربنی در مدار میماند. بزرگترین پرسش Parker، گرم شدن تاج خورشید و منشأ باد خورشیدی، هنوز پرسش باز است.
این سه مأموریت یک مجموعهاند: Parker از بیرون به منشأ باد خورشیدی نگاه میکند، BepiColombo سیارهای را مطالعه میکند که مستقیم در معرض آن باد است و MESSENGER نخستین نقشه جهانی آن را ساخته است. دمای روز عطارد بسیار بالا و دمای شب بسیار پایین است و با این حال یخ در قطبها پایدار مانده؛ این تناقض ظاهری از سایه دائمی دهانهها میآید. BepiColombo قرار است میدان مغناطیسی و ساختار درونی عطارد را با دو مدارگرد همزمان بسنجد و همین نخستین بار است که دو فضاپیما به یک سیاره درونی میروند [تأییدشده بر پایه طرح مأموریت].
- ۲۰۲۶-۱۱-۲۱تاریخ برنامهریزیشده ورود BepiColombo به مدار عطارد
- ≈ ۶٫۱نزدیکترین فاصله Parker از سطح خورشید
Rosetta، Hayabusa2، OSIRIS-REx و Tianwen-2
تأییدشدهRosetta در ۲ مارس ۲۰۰۴ پرتاب شد، در اوت ۲۰۱۴ به دنبالهدار ۶۷P/Churyumov–Gerasimenko رسید و در ۱۲ نوامبر ۲۰۱۴ Philae را بر آن نشاند؛ لندر سه بار جهید چون هارپونهایش شلیک نشد تأییدشده . Rosetta دنبالهدار را تا حضیض ۱۳ اوت ۲۰۱۵ دنبال کرد و در ۳۰ سپتامبر ۲۰۱۶ با فرود کنترلشده بر سطح آن به کار پایان داد. Hayabusa2 حدود ۵٫۴ گرم نمونه از سیارک Ryugu آورد و کپسول آن در ۵ دسامبر ۲۰۲۰ فرود آمد تأییدشده .
ماموریت Hayabusa2 تمدید شد: گذر پرسرعت از سیارک 2001 CC21 در ۲۰۲۶ و همنشینی با 1998 KY26 در ۲۰۳۱ برنامهریزی شده است تأییدشده . گذر پرسرعت از سیارک Torifune (2001 CC21) در ۵ ژوئیه ۲۰۲۶ انجام شد و فضاپیما سالم ماند؛ نتایج علمی هنوز منتشر نشده است تأییدشده . OSIRIS-REx ۱۲۱٫۶ گرم از Bennu به زمین رساند. تحلیل ناسا ۳۳ آمینواسید، شامل ۱۴ مورد از ۲۰ آمینواسید پروتئینی، و هر پنج نوکلئوباز DNA و RNA را یافت تأییدشده . نمکها نشان از آبنمکهای قلیایی کمتر از ۵۵ درجه سانتیگراد دارند.
این یافتهها به معنای وجود حیات در Bennu نیست؛ نشان میدهد مواد خام زیستشیمی در منظومه اولیه گسترده بودهاند. آمینواسیدها تقریباً راسمیکاند و این ایده را که برخورد سیارکها جهتگیری چپدستی را به زمین رساند، تضعیف میکند تأییدشده . Tianwen-2 در ۲۹ مه ۲۰۲۵ پرتاب شد و CNSA در ۶ ژوئیه ۲۰۲۶ اعلام کرد که به حدود ۲۰ کیلومتری Kamoʻoalewa رسیده است. قطر آن حدود ۲۰ متر و بر پایه JWST حدود ۱۸ متر برآورد میشود. ترک سیارک در آوریل ۲۰۲۷ و بازگشت کپسول در نوامبر ۲۰۲۷ برنامهریزی شده است [تأییدشده درباره رسیدن؛ برنامه آینده بدون تضمین].
ارزش بزرگ نمونههای بازگرداندهشده در آن است که میشود آنها را بارها با ابزارهای پیشرفتهتر آزمود، حتی دههها بعد. نمونههای Ryugu و Bennu هر دو از سیارکهای کربندارند اما ترکیب آنها متفاوت است؛ نمونههای Bennu نشان میدهند که نیتروژن، کربن و آمونیاک بیشتری از Ryugu و بیشتر شهابسنگها دارد و این به محل شکلگیری آنها در منظومه اولیه ربط دارد تأییدشده . اینکه این مواد چگونه به سطح زمین اولیه رسیدند و آیا در پیدایش حیات نقش داشتند فرضیه است.
- ۲۰۱۴-۱۱-۱۲نخستین فرود روی یک دنبالهدار (Philae)
- ۵٫۴نمونه Ryugu
- ۳۳آمینواسید شناساییشده در نمونه Bennu
Chang'e و Chandrayaan-3: ماه در عصر جدید
پرسش بازChang'e-6 نخستین نمونههایی را از پشت ماه، از حوضه South Pole–Aitken، به زمین آورد. وزن نمونهها ۱۹۳۵٫۳ گرم است تأییدشده . تحلیلهای اولیه نشان داد خاک آمیزهای از بازالت محلی و مواد غیردریایی از جاهای دیگر است، با کانیهای اصلی پلاژیوکلاز، پیروکسن و ایلمنیت و الیوین بسیار اندک؛ بخشی از تکهها ممکن است درباره پوسته پرکوه، مذابهای برخوردی و شاید گوشته عمیق اطلاعات بدهند فرضیه . کپسول در ژوئن ۲۰۲۴ به زمین بازگشت؛ تاریخ دقیق از دانش مرجع است.
Chandrayaan-3 هند در ۲۳ اوت ۲۰۲۳ نزدیک قطب جنوبی ماه نشست تأییدشده . روبات Pragyan با طیفسنج LIBS وجود گوگرد را در خاک گزارش کرد و ایسرو دمای سطح را از حدود منفی ۱۰ تا ۵۰ درجه سانتیگراد اعلام کرد؛ آلومینیوم، کلسیم، آهن، کروم و تیتانیوم و در ادامه منگنز، سیلیسیم و اکسیژن هم شناسایی شد و هیدروژن در دست بررسی بود تأییدشده . اینها نخستین اندازهگیریهای درجا در این عرض جغرافیایی بود.
Chang'e-7 ترکیبی از مدارگرد، فرودگر، ماهنورد و روبات جهنده برای قطب جنوب ماه است. پرتاب آن در ۲۳ اوت ۲۰۲۶، یک روز مانده به موعد، بهدلیل شرایط جوی به تعویق افتاد و تاریخ تازه رسمی اعلام نشده است؛ گزارشهای رسانهای از پنجرهای در اوایل ۲۰۲۷ میگویند تأییدشده . هدف نهایی این برنامهها یافتن یخ آب در دهانههای همیشهسایه و آمادهسازی ایستگاه تحقیقاتی ماه است.
این مأموریتها نشان میدهند که ماه دوباره هدف رقابت و همکاری است. نمونههای پشت ماه برای نخستین بار امکان کالیبره کردن شمارش دهانهها در حوضه South Pole–Aitken را فراهم میکنند و این سنیابی بر تاریخ برخوردی کل منظومه اثر میگذارد. سن دقیق حوضه و ترکیب گوشته ماه هنوز پرسش باز است و به نتایج آزمایشگاهی بعدی بستگی دارد.
- ۱۹۳۵٫۳نمونه Chang'e-6 از پشت ماه
- ۲۰۲۳-۰۸-۲۳فرود Chandrayaan-3 نزدیک قطب جنوب ماه
موج بعدی: Europa Clipper، JUICE و Dragonfly
پرسش بازEuropa Clipper در ۱۴ اکتبر ۲۰۲۴ پرتاب شد، در ۱ مارس ۲۰۲۵ از ارتفاع حدود ۸۸۴ کیلومتری مریخ گذشت و پرواز زمینی آن برای ۳ دسامبر ۲۰۲۶ برنامهریزی شده است تأییدشده . ورود به منظومه مشتری برای آوریل ۲۰۳۰ پیشبینی میشود. آرایههای خورشیدی آن به اندازه یک زمین بسکتبال است و بزرگترین فضاپیمای سیارهای ناسا به شمار میآید تأییدشده . هدف آن سنجش ضخامت پوسته یخی و وجود اقیانوس زیر آن است و آیا اقیانوس اروپا قابل سکونت است یا نه، هنوز پرسش باز است.
JUICE در آوریل ۲۰۲۳ پرتاب شد، در اوت ۲۰۲۴ پرواز ماه–زمین و در اوت ۲۰۲۵ پرواز زهره را انجام داد. در ۲۸ سپتامبر ۲۰۲۶ از حدود ۸۶۴۰ کیلومتری زمین گذشت و حدود ۳٫۵ کیلومتر بر ثانیه سرعت گرفت تأییدشده . پرواز دوم زمینی در ژانویه ۲۰۲۹ و رسیدن به مشتری در ژوئیه ۲۰۳۱ و ورود به مدار گانیمد در ۲۰۳۴ برنامهریزی شده است تأییدشده . اینها برنامهاند و نه نتیجه.
Dragonfly در آوریل ۲۰۲۴ با هزینه چرخه عمر ۳٫۳۵ میلیارد دلار تأیید شد و پرتاب آن دستکم از ژوئیه ۲۰۲۸ هدفگذاری شده است. رسیدن به Titan در ۲۰۳۴ انتظار میرود تأییدشده . این هشتپره با ژنراتور MMRTG کار میکند و جرمش حدود ۸۷۵ کیلوگرم است. ابزار DraMS ترکیب شیمیایی سطح را میسنجد و DraCO نمونههای آلی را حفاری میکند. تا آوریل ۲۰۲۶ بدنه اصلی مونتاژ و نخستین آزمایش کامل چتر انجام شده بود تأییدشده . موفقیت پرتاب و فرود هنوز پرسش باز است.
- ۲۰۳۰-۰۴ورود برنامهریزیشده Europa Clipper به منظومه مشتری
- ۲۰۳۱-۰۷رسیدن برنامهریزیشده JUICE به مشتری
- ۲۰۳۴رسیدن برنامهریزیشده Dragonfly به Titan
جدول زمانی
۲۰ رویداد- سپتامبر ۱۹۵۹Luna ۲ به ماه برخورد کرد و Luna ۳ نخستین تصاویر پشت ماه را فرستادتأییدشده
- دسامبر ۱۹۶۲Mariner ۲ از کنار زهره گذشتتأییدشده
- فوریه ۱۹۶۶نخستین فرود نرم بر ماه با Luna ۹تأییدشده
- دسامبر ۱۹۷۰Venera ۷ از سطح زهره سیگنال فرستادتأییدشده
- ۲۰ ژوئیه و ۳ سپتامبر ۱۹۷۶Viking ۱ و Viking ۲ بر مریخ نشستندتأییدشده
- ۱۹۷۷پرتاب Voyager ۲ و Voyager ۱تأییدشده
- ۴ ژوئیه ۱۹۹۷Pathfinder و Sojourner بر مریخ فرود آمدندتأییدشده
- ۱۴ ژانویه ۲۰۰۵Huygens بر Titan نشستتأییدشده
- ۶ اوت ۲۰۱۲Curiosity در دهانه Gale فرود آمدتأییدشده
- اوت ۲۰۱۲Voyager ۱ از هلیوپاز گذشتتأییدشده
- ۱۲ نوامبر ۲۰۱۴Philae نخستین فرود روی دنبالهدار را انجام دادتأییدشده
- ۱۴ ژوئیه ۲۰۱۵New Horizons از کنار پلوتو گذشتتأییدشده
- ۱۵ سپتامبر ۲۰۱۷Cassini در جو زحل پایان یافتتأییدشده
- ۲۳ اوت ۲۰۲۳Chandrayaan-3 نزدیک قطب جنوب ماه نشستتأییدشده
- ۲۴ دسامبر ۲۰۲۴Parker Solar Probe در نزدیکترین فاصله ثبتشده از خورشید گذشتتأییدشده
- ۱۰ سپتامبر ۲۰۲۵ناسا زیستنشانه بالقوه Cheyava Falls را اعلام کردپرسش باز
- ۶ ژوئیه ۲۰۲۶CNSA اعلام کرد Tianwen-2 به Kamoʻoalewa رسیده استتأییدشده
- ۲۸ سپتامبر ۲۰۲۶JUICE پرواز زمینی انجام دادتأییدشده
- ۱۸ نوامبر ۲۰۲۶Voyager ۱ به یک روز نوری از زمین میرسد (پیشبینی ناسا)پرسش باز
- ۲۱ نوامبر ۲۰۲۶ورود برنامهریزیشده BepiColombo به مدار عطاردپرسش باز
باورهای نادرست رایج
ناسا حیات در مریخ را کشف کرده است.
اعلام سپتامبر ۲۰۲۵ فقط از یک زیستنشانه بالقوه سخن میگوید. فرایندهای غیرزیستی هنوز بهطور کامل کنار گذاشته نشدهاند و تأیید نیازمند تحلیل نمونه در آزمایشگاههای زمین است.
وویجرها هنوز در منظومه شمسی هستند و از آن خارج نشدهاند.
هر دو از بخشی از هلیوپاز گذشتهاند و در فضای بینستارهایاند، اما هنوز در ابر اورت و گرانش خورشید قرار دارند؛ بنابراین «ترک منظومه» به تعریف بستگی دارد.
برنامه بازگرداندن نمونه از مریخ در جریان است و نمونهها بهزودی میرسند.
قانون بودجه ۲۰۲۶ آمریکا برنامه موجود را پشتیبانی نکرد. نمونهها بر مریخ میمانند و زمان رسیدنشان نامعلوم است.
Cassini روی زحل سقوط کرد.
پایان Cassini عمدی بود و برای جلوگیری از آلودگی قمرهای یخی با میکروبهای زمینی طراحی شد.
Ingenuity بهخاطر پایان سوخت از کار افتاد.
هلیکوپتر با باتری و پنل خورشیدی کار میکرد؛ آسیب پره پس از پرواز ۷۲ پرواز بیشتر را ناممکن کرد.
Bennu نشان داد که حیات از فضا آمده است.
یافتن آمینواسیدها و نوکلئوبازها نشان میدهد مواد اولیه زیستشیمی در منظومه گسترده بوده است، نه اینکه حیات از آنجا آمده باشد.
پرسشهای باز
هنوز پاسخ قطعی ندارند- آیا مریخ هرگز حیات میکروبی داشته است و آیا نمونههای Perseverance روزی به زمین میرسند؟
- اقیانوس زیرسطحی اروپا و انسلادوس تا چه اندازه برای زیست مناسب است؟
- مرز واقعی مغناطیسی و ذرهای هلیوسفر چگونه است و وویجرها تا چه سالی داده میفرستند؟
- چرا تاج خورشید بسیار داغتر از سطح خورشید است و باد خورشیدی چگونه شتاب میگیرد؟
- آیا زهره روزگاری اقیانوس و شرایط قابل سکونت داشت؟
- یخ آب در دهانههای همیشهسایه ماه و عطارد چه مقدار است و منشأ آن چیست؟
پرسشهای متداول
طبق پیشبینی ناسا در ۱۸ نوامبر ۲۰۲۶ به یک روز نوری، یعنی حدود ۲۵٫۹ میلیارد کیلومتر از زمین میرسد. تا ۳۱ اکتبر ۲۰۲۶ کمی پیش از این مقدار است.
طبق منابع این فصل، Voyager ۱ در ۲۰۱۲ و Voyager ۲ در ۲۰۱۸ از بخشی از هلیوپاز گذشتند.
ورود به مدار برای ۲۱ نوامبر ۲۰۲۶ و آغاز عملیات علمی برای ۶ آوریل ۲۰۲۷ برنامهریزی شده است. هنوز رخ نداده است.
قانون بودجه ۲۰۲۶ آمریکا برنامه موجود را پشتیبانی نکرد و فقط حدود ۱۱۰ میلیون دلار برای فناوریهای مرتبط در برنامه Mars Future Missions کنار گذاشت. بنابراین عملاً متوقف است.
Europa Clipper در آوریل ۲۰۳۰ و JUICE در ژوئیه ۲۰۳۱ برنامهریزی شدهاند. JUICE پرواز زمینی ۲۸ سپتامبر ۲۰۲۶ را انجام داد و Europa Clipper پرواز زمینی ۳ دسامبر ۲۰۲۶ را در پیش دارد.
دستکم از ژوئیه ۲۰۲۸ و رسیدن به Titan در ۲۰۳۴ هدفگذاری شده است. هنوز در مرحله ساخت و آزمایش است.
در ۲۹ مه ۲۰۲۵ پرتاب شد و CNSA در ۶ ژوئیه ۲۰۲۶ اعلام کرد به حدود ۲۰ کیلومتری سیارک Kamoʻoalewa رسیده است. نمونهبرداری و بازگشت برای ۲۰۲۷ برنامهریزی شده است.
منابع
۲۹ مرجع- Voyager 1: What is a light-dayNASA Science · science.nasa.gov
- Voyager 1 will cross the one light-day threshold on November 18, 2026IFLScience · iflscience.com
- Two Interstellar TravelersNASA JPL · jpl.nasa.gov
- NASA Engineers Help Prolong Voyager 2's Science MissionNASA Science · science.nasa.gov
- Congress throws NASA a lifeline, leaves Mars sample mission to die in the dustThe Register · theregister.com
- NASA's Mars Sample Return Is Dead, Paving The Way For ChinaUniverse Today · universetoday.com
- BepiColombo nears Mercury (EPSC 2026 abstract)Europlanet Science Congress 2026 · meetingorganizer.copernicus.org
- 8 years after launch, BepiColombo begins Mercury arrivalSpace.com · space.com
- Europa Clipper cruise phase (EPSC 2026 abstract)Europlanet Science Congress 2026 · meetingorganizer.copernicus.org
- Europa Clipper will fly close to Mars on way to Jupiter's icy moonSpace.com · space.com
- Juice to fly past Earth for third gravity assistAstrobiology.com (ESA release) · astrobiology.com
- Juice Earth flyby 2026BBC Sky at Night Magazine · skyatnightmagazine.com
- China's Tianwen-2 mission has (probably) arrived at a quasi-moon of EarthThe Planetary Society · planetary.org
- Tianwen-2 arrives at target asteroid KamoʻoalewaAstronomy Magazine · astronomy.com
- China prepares to launch Chang'e-7 lunar probeThe Star · thestar.com.my
- Has NASA's Juno spacecraft reached the end of its mission orbiting Jupiter?Fox Weather · foxweather.com
- NASA's Dragonfly octocopter hits three build milestonesDroneXL · dronexl.co
- NASA's Dragonfly rotorcraft mission to Saturn's moon Titan confirmedNASA Science · science.nasa.gov
- NASA Perseverance potential biosignature at Cheyava FallsNASA · nasa.gov
- Cassini concludes pioneering mission at SaturnESA · esa.int
- New Horizons mission pageNASA Science · science.nasa.gov
- Parker Solar Probe closest perihelionBBC Sky at Night Magazine · skyatnightmagazine.com
- Abundant ammonia and nitrogen-rich soluble organic matter in samples from asteroid BennuNASA Technical Reports Server (Glavin et al.) · ntrs.nasa.gov
- Japanese asteroid-sampling probe begins long trek to next space rockSpace.com · space.com
- Chinese scientists analyze first lunar farside samplesNational Astronomical Observatories, CAS · english.nao.cas.cn
- RosettaESA · esa.int
- NASA's MESSENGER spacecraft will soon crash into the surface of MercuryScienceAlert · sciencealert.com
- Ingenuity's mission ends after 72 flightsNASASpaceflight.com · nasaspaceflight.com
- China successfully lands Zhurong rover on MarsThe Weather Network · theweathernetwork.com
متن این فصل بازنویسی و خلاصهی یافتههای منابع بالاست و جایگزین مطالعهی آنها نیست. پیوندها به وبسایتهای بیرونی باز میشوند.